13 Dagen kattenkwaad met de IJslandse Yule Lads

Het verhaal achter de IJslandse Kerstmannen

Geen gezellige Kerstman met een slee vol cadeaus, maar 13 dagen lang bezoek van ondeugende trollen! Welkom in IJsland, waar de kersttradities net even anders zijn. Vergeet Rudolph het rendier en maak kennis met de Yule Lads: een bende berggeesten die de IJslandse huizen op stang jagen in de aanloop naar Kerstmis.

1. 1. Stekkjastaur (Schaapshoksluiper): De eerste die arriveert, op 12 december. Hij staat bekend om zijn pogingen (vaak onsuccesvol) om schapen te melken in de schaapskooien, door zijn stijve benen slaagt hij hier echter niet vaak in.
   2. Giljagaur (Geulgaper): Deze sluipt op 13 december rond en verstopt zich in geulen en greppels tot de boeren slapen, wachtend op een kans om de melk uit de koeienstallen te stelen.
   3. Stúfur (Kleintje): Klein van stuk, maar groot in zijn liefde voor.. aangekoekte etensresten! Hij verschijnt op 14 december en schraapt de restjes uit de pannen.
   4. Þvörusleikir (Lepel-likker): Op 15 december komt deze lange, uitzonderlijk magere Yule Lad langs om alle houten lepels af te likken, hygiënisch is anders!
   5. Pottaskefill (Pottenlikker): Deze gulzige trol, doet op 16 december wat zijn naam al doet vermoeden: hij schraapt de laatste restjes uit de potten.
   6. Askasleikir (Kommenlikker): Op 17 december is het de beurt aan deze Yule Lad, die zich verstopt onder bedden van de kinderen en wacht tot ze hun houten kom met restjes van hun avondsnack op de grond naast het bed neerzetten.
   7. Hurðaskellir (Deurensmijter): Deze Lad, trekt er op 18 december op uit met maar één doel, zoveel mogelijk deuren met een knal dichtslaan, om iedereen snacht’s wakker te houden.
   8. Skyrgámur (Skyrschrokker): Een liefhebber van skyr (een IJslandse yoghurt), hij verschijnt op 19 december en kan de verleiding niet weerstaan om alle skyr op te vreten die hij kan vinden.
   9. Bjúgnakrækir (Worstensnaaier): Deze Yule Lad, op 20 december, verstopt zich in de dakbalken of op de zolder en wacht af tot het avondeten bijna klaar is om de rokende worsten te stelen.
   10. Gluggagægir (Ramengluurder): Hij is de tiende kerel die uit de bergen vertrekt, op 21 december gluurt hij door de ramen om te zien of er iets te stelen valt, voor vele kinderen is hij de engste van alle Yule Lads.
   11. Gáttaþefur (Snuiver): Met zijn enorme neus speurt hij op 22 december naar laufabrauð (een traditioneel IJslands kerstplatbrood).
   12. Ketkrókur (Vleeshaak): Op 23 december, komt deze voorlaatste Yule lad ten tonele, hij gebruikt een haak om vlees te stelen, één moment van onaandachtigheid is genoeg voor hem om er met de buit vandoor te gaan.
   13. Kertasníkir (Kaarsenbedelaar): De laatste die arriveert, op 24 december. Hij volgt kinderen om hun kaarsen te stelen aangezien deze vroeger van talg gemaakt werden en zeer kostbaar waren, in plaats van ze te gebruiken voor hun licht vrat hij de kaarsen gulzig op.

Vroeger waren de Yule Lads vooral bekend om hun streken, maar tegenwoordig zijn ze een stuk vriendelijker geworden, gelukkig maar! Kinderen zetten vanaf 12 december hun schoen op de vensterbank. Als ze braaf zijn geweest, krijgen ze elke dag een klein cadeautje van de Yule Lads. Stoute kinderen vinden echter een aardappel in hun schoen!

Vanaf 25 december vertrekken de Yule Lads weer, één voor één, in dezelfde volgorde als ze gekomen zijn richting de bergen. Op 6 januari (Driekoningen) is de kerstperiode in IJsland officieel voorbij, en keert de rust terug in de IJslandse huizen.

De ondeugende streken van de Yule Lads dienen als speelse waarschuwingen voor IJslandse kinderen. Door de legendes van generatie op generatie door te vertellen worden de kinderen aangemoedigd om goed gedrag te vertonen. Door de negatieve gevolgen van kleine misdragingen te benadrukken leren ze over normen en waarden, terwijl ze ook genieten van spannende verhalen rond Kerstmis

De Jólasveinar zijn ongetwijfeld de meest bekende figuren van de IJslandse kerst, maar de folklore en tradities reiken nog verder! Een ander wezen dat de boel op stelten zet, is de Jólakötturinn, de angstaanjagende Kerstkat. Volgens de traditie loert deze reusachtige kat op iedereen die met kerst geen nieuw kledingstuk heeft gekregen!

Naast deze mythische figuren kent IJsland nog tal van andere sfeervolle kersttradities. Denk aan de Advent periode, waarin huizen en straten prachtig verlicht worden om de donkere winterdagen te verdrijven. Het uitwisselen en lezen van boeken op kerstavond, bekend als Jólabókaflóð (de Kerstboeken Vloed), is een geliefde en knusse traditie. En natuurlijk mag het heerlijke kersteten niet ontbreken, met specialiteiten zoals Hangikjöt (gerookt lamsvlees) en het kunstig versierde Laufabrauð (bladbrood). Samen creëren deze elementen de unieke en magische sfeer die de IJslandse Jól zo bijzonder maakt.